خلاصه

در سال 2000 بنياد ملي علوم آمريکا پيش‌بيني کرد که بازار محصولات مبتني بر فناوري ‌نانو تا سال 2015 به هزار ميليارد دلار برسد و در اين مسير صنايع مختلف بيش از 200 ميليون نيروي کار را به خدمت بگيرند. بعدها اين آمار و ارقام را سياست‌گذاران و برنامه‌ريزان کشورهاي مختلف براي توجيه سرمايه‌گذاري در اين بخش، استفاده کردند. در حال حاضر که تقريباً در نيمه راه اين پيش‌بيني 15ساله هستيم، بسياري از فناوري‌هاي دگرگون‌ساز و انقلابي پيش‌بيني‌شده، توسعه يافته‌اند. در واقع بعد از هفت سال از آغاز پيشگامي ملي فناوري ‌نانو در ايالات متحده آمريکا، صنعت فناوري ‌نانو شکوفا شده و کشورهاي مختلف در تحقيق و توسعه اين فناوري، سرمايه‌گذاري‌هاي کلاني انجام داده‌اند. از آنجا که يک فناوري توانمندساز را نمي‌توان بدون توجه به فناوري‌ها و صنايع ديگر مد نظر قرار داد، تحقيقات نشان مي‌دهد که حجم بازار هزار ميليارددلاري براي محصولات مبتني بر فناوري‌ نانو به واقعيت بسيار نزديک است، شايد درک صحيح حجم بازار اين فناوري به تعريف دقيق آن، بستگي دارد. تجزيه و تحليل دقيق ميزان سرمايه‌گذاري بخش دولتي و خصوصي در حوزه نانومواد، نشان‌دهنده اين است که اين حوزه از نظر چرخه حيات فناوري در حال بلوغ بوده و کاربردهاي متنوع آن، باعث ايجاد ارزش افزوده در بازارهاي مختلف گرديده‌است. پيش‌بيني مي‌شود حجم بازار محصولات مختلف مبتني بر فناوري ‌نانو به جز نيمه‌هادي‌ها، در سال 2007، 83 ميليارد دلار باشد که اين رقم تا سال 2012 به 263 و در سال 2015 به 1500 ميليارد دلار افزايش خواهد يافت.

دولت ایرلند از سال 1999 سرمایه گذاری در زیرساخت‌های تحقیقاتی فناوری نانو را آغاز و برنامه پیشگامی فناوری نانو را تدوین کرد. دولت ايرلند حمايت از كسب و كارهاي فناوري‌نانو را از طريق Enterprise Irelandانجام مي‌دهد.

از ديرباز رويکردهاي گوناگوني در توسعه و سياست‌گذاري فناوري مطرح بوده‌است، كه از مهم‌ترين آنها مي‌توان به‌ پيش‌بيني فناوري ، برنامه‌ريزي راهبردي و توسعه سياست اشاره نمود. بروز تحولات در عرصه جهاني و توجه به‌ظهور فناوري‌هايي با ويژگي‌هاي جديد، کارامدي هر يک از رويکردهاي اخير را با چالش‌هايي مواجه کرده‌است. در چنين فضايي، آينده‌نگاري فناوري2 مطرح گرديد که به‌نظر مي‌رسد با توجه به‌ويژگي‌هايش ابهامات به‌وجود آمده در کارامدي رويکردهاي قديمي را برطرف سازد. اين مقاله ضمن شرح تجربه دانمارک در آينده‌نگاري علم و فناوري‌نانو، فعاليت‌ها و نتايج اين آينده‌نگاري و درس‌هايي را که مي‌توان از اين تجربه آموخت، مورد بحث قرار مي‌دهد.

اولويت‌گذاري به‌دليل کمبود منابع و امکانات، و ضرورت هدفمند‌کردن فعاليت‌ها از ملاحظات مهم در توسعه هر فناوري به شمار مي‌رود و بيشتر کشورها به اين موضوع توجه ويژه‌اي دارند.

در حال حاضر آلمان از پيشگامان فناوري‌نانو در دنيا بوده و تقريباً نيمي از شرکت‌هاي فعال اين زمينه در اروپا، در اين کشور قرار دارند. عواملي از قبيل سياست تأمين مالي پايدار؛ سرمايه‌گذاري‌هاي کلان اتحاديه اروپا؛ و سرمايه‌گذاري‌هاي چشمگير وزارت آموزش و تحقيقات فدرال (BMBF) باعث توسعه سريع فناوري‌نانو در اين کشور شده‌است.

سال‌هاست بر ارتباط دانشگاه و صنعت به عنوان کليد حل بسياري از مشکلات تأکيد شده‌است. اما به ‏نظر مي‌رسد هنوز رابطه دانشگاه و صنعت مجموعه‌اي تهي است. هيچ رابطه‌اي وجود ندارد و در نتيجه ‏هم‌افزايي هم اتفاق نمي‌افتد. هر کدام به دنبال کار خود هستند و براي ديگري اهميت چنداني قائل نيستند.